A/ ĐẶT VẤN ĐỀ
I, Lý do chọn đề tài
Nhìn lại phương pháp dạy học trước đây của giáo dục nước ta, chúng ta không thế không thừa nhận một bước tụt hậu khá dài về mặt nhận thức cũng như thực hành sư phạm so với mọt số nước tiên tiến, nhất là so với yêu cầu của thời đại. Tình trạng đó đã rất nặng nề trong dạy học vật lý. Trước đây môn vật lý đã được giảng dạy theo phương pháp truyền thống, một phương pháp dạy học mà người thầy đóng vai trò trung tâm, là người “gói hàng”, “giao hàng” còn học sinh là người “nhận hàng”, là bình chứa chờ được rót đầy kiến thức. Sức ì của phương pháp này tuy vẫn đè nặng lên nhà trường và học sinh nhưng chúng ta không thể không thừa nhận những cố gắng gượng thoát khỏi sự gò bó của phương pháp này.
Trong những năm gần đây, giáo dục nước ta đã chủ trương đổi mới phương pháp dạy học, chuyển trung tâm là người thầy thành trung tâm là học sinh. Giáo viên là người điều khiển, hướng dẫn học sinh chủ động, tích cực tìm tòi kiến thức. Với chủ trương đó phương pháp dạy học vật lý cũng được chú trọng trong những năm gần đây. Sách giáo khoa vật lý đã chú trọng thể hiện những đơn vị kiến thức trên cơ sở sự phát hiện của học sinh dưới sự dẫn dắt, tạo hứng thú của giáo viên. Những đổi mới này đã thể hiện rõ được ưu điểm và đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy- học. Như vậy việc lĩnh hội tự giác, tích cực và mức độ nỗ lực của học sinh trong giờ học là yếu tố quyết định kết quả của quá trình dạy - học và điều này phụ thuộc rất nhiều vào sự chuẩn bị cho học sinh về công việc sắp tới và váo mức độ kích thích hứng thú, sự chú ý của học sinh vào tài liệu học tập.
Hứng thú đối với việc lĩnh hội kiến thức có thể do nhiều yếu tố quyết định nhưng trong đó trước hết là nội dung tài liệu học, tính chất của toàn bộ hệ thống dạy học, mức độ của học sinh trong việc học....Tuy nhiên, kích thích hứng thú của học sinh đối với từng nội dung của tiết học thì cần áp dụng những thủ thuật riêng biệt.
Trong các tiết học vật lý, nhiều tiết học tự nó đã kích thích được hứng thú học tập của học sinh vì tính chất mới lạ và thời sự trong nội dung của nó, mức độ cần thiết một sự gia công đặc biệt về phương pháp và và cách thức trình bày là không nhiều.
Ví dụ: Ở những tiết học tìm hiểu các nội dung “trọng lực”, “lực đẩy Ác – si – mét”...
Ngoài ra, cũng có những tiết học mà học sinh cho là không hấp dẫn bởi nội dung của no các em ít nhiều đã biết qua sách báo, hoặc đã nghe qua các tiết học trước.
Ví dụ: Ở những tiết học tìm hiểu về chuyển động đều, chuyển động không đều”, “ nam châm vĩnh cữu”, “ vận tốc”, “ôn tập”...không gây được hứng thú rõ rệt.
Như vậy cơ sở sinh lý của sự chú ý đối với cái mới là phản xạ dò tìm. Theo lệ thường, mọi cái mới, cái chưa biết đều hấp dẫn, đều gây được hứng thú. Điều đó có nghĩa là những điều đã biết nếu được lặp đi lặp lại đều không thể tự nó có được những ưu tiên trên.
Vì thế, nếu xét trong tất cả các tiết học thì tiết học “ ôn tập” là tiết học đầu tiên ít tạo được hứng thú trong học tập cho học sinh vì nó chủ yếu là nhắc lại và củng cố những điều đã biết. Nếu giáo viên tổ chức tiết học này dưới hình thức thầy nêu câu hỏi – trò trả lời thì tiết học sẽ rất đơn điệu, một số học sinh có cảm tưởng hoặc cho rằng mình đã biết nên không có hứng thú tìm hiểu và ít hoạt động.
II, THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ
Trước đây, qua trực tiếp giảng dạy và qua dự giờ các đồng nghiệp tôi nhận thấy rằng trong các tiết học ôn tập, khi tổ chức cho học sinh ôn tập lý thuyết , GV thường nêu câu hỏi và yêu cầu HS trả lời lần lượt các câu hỏi cho đến khi hết các nội dung cần ôn tập. Kết quả cho thấy tiết học tiết học rất đơn điệu và học sinh cũng không tích cực huy động kiến thức cho việc trả lời các câu hỏi, chỉ có một số em khá giỏi tham gia phát biểu trả lời câu hỏi của giáo viên. Những em thuộc loại trung bình, yếu hầu như không hoạt động mà chỉ biết ngồi nghe và ghi chép. Khi cho các em hoạt động nhóm để giải các bài tập thì kết quả cũng vậy.
Việc học sinh ít tham gia hoạt động học tập có thể do nhiều nguyên nhân. Thứ nhất có thể là