MỘT VÀI PHƯƠNG PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM TRONG GIỜ HỌC VẬT LÝ CẤP THCS

I. ĐẶT VẤN ĐỀ.
1.Tầm quan trọng của vấn đề được nghiên cứu:
Làm các thí nghiệm vật lí ở nhà trường là một trong các biện pháp quan trọng nhất để phấn đấu nâng cao chất lượng dạy và học Vật lí. Điều này quyết định bởi đặc điểm của khoa học Vật lí vốn là khoa học thực nghiệm và bởi nguyên tắc dạy học là nguyên tắc trực quan “học đi đôi với hành”.
2. Thực trạng liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu:
Thường thì, do kinh nghiệm sống học sinh đã có một số vốn hiểu biết nào đó về các hiện tượng Vật lí. Nhưng không thể coi những hiểu biết ấy là cơ sở giúp họ tự nghiên cứu Vật lí bởi vì trước một hiện tượng vật lí, học sinh có thể có những hiểu biết khác nhau, thậm chí là sai. Ví dụ: Học sinh nào cũng thấy được mọi vật rơi là do Trái Đất hút, nhưng không ít học sinh lại cho rằng vật nặng thì rơi nhanh hơn vật nhẹ. Vì vậy, khi giảng dạy Vật lí, giáo viên một mặt phải tận dụng những kinh nghiệm sống của học sinh, nhưng mặt khác phải chỉnh lí, bổ sung, hệ thống hoá những kinh nghiệm đó và nâng cao lên mức chính xác, đầy đủ bằng các thí nghiệm Vật lí, nhờ đó mà tránh được tính chất giáo điều, hình thức trong giảng dạy.
Làm các thí nghiệm Vật lí có tác dụng to lớn trong việc phát triển nhận thức của học sinh, giúp các em quen dần với phương pháp nghiên cứu khoa học, vì qua đó các em được tập quan sát, đo đạc, được rèn luyện tính cẩn thận, kiên trì, điều đó rất cần cho việc giáo dục kỹ thuật tổng hợp, chuẩn bị cho học sinh tham gia hoạt động thực tế. Do được tận mắt, tự tay tháo lắp các dụng cụ, thiết bị và đo lường các đại lượng,..., các em có thể nhanh chóng làm quen với những dụng cụ và thiết bị dùng trong đời sống và sản xuất sau này.
Đặc biệt, việc thực hiện các thí nghiệm Vật lí là rất phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lí và khả năng nhận thức của học sinh , đặc biệt là học sinh THCS đồng thời tạo điều kiện rèn luyện cho học sinh các kỹ năng thực hành và thái độ ứng xử trong thực hành, cần thiết cho việc học tập Vật lí ở các cấp học trên.
2. Lý do chọn đề tài:
Nhận thức sâu sắc được tầm quan trọng của thí nghiệm Vật lí trong việc đáp ứng mục tiêu của bộ môn Vật lí, tôi đã chọn“Một vài phương pháp hướng dẫn học sinh rèn luyện kỹ năng thực hành thí nghiệm trong giờ học Vật lý ở cấp THCS” làm nội dung sáng kiến của mình.
3. Giới hạn nghiên cứu của đề tài:
Vật lý học là một môn khoa học thực nghiệm, các hiện tượng và quá trình Vật cũng như là kết luận phải được rút ra sau khi tiến hành thí nghiệm. Muốn thực hiện được mục tiêu đề ra thì đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng sử dụng dụng cụ thí nghiệm vật phổ biến, lắp ráp cũng như biết tiến hành các thí nghiệm đơn giản của môn Vật lý. Có như vậy thì các em mới có khả năng quan sát hiện tượng, quá trình vật từ đó mới phân tích và xử lý thông tin và các dữ liệu giải thích các hiện tượng Vật lý có lôgíc, rõ ràng và chính xác được. Để nắm được kiến thức của bài học một cách tường minh của môn học tự nhiên mang tính khoa học thực nghiệm.
Vì trình độ có giới hạn, đề tài chỉ nghiên cứu chủ yếu là các thí nghiệm Vật lí THCS qua thực tế giảng dạy tại trường, qua đồng nghiệp và qua nghiên cứu đúc kết từ các tài liệu Vật lý trường THCS.
II. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Phân loại các thí nghiệm Vật lí:
Trong dạy học Vật lí, mỗi thí nghiệm tiến hành trong tiết học đều được quy về một trong hai dạng thí nghiệm sau:
Thí nghiệm biểu diễn:
Thí nghiệm biểu diễn là thí nghiệm do giáo viên trình bày ở trên lớp.
Căn cứ vào mục đích, có thể chia thí nghiệm biểu diễn thành 3 loại:
Thí nghiệm nêu vấn đề:
Thí nghiệm này nhằm nêu lên vấn đề cần nghiên cứu tạo ra tình huống có vấn đề làm tăng hiệu quả của dạy học.
Ví dụ: Trước khi dạy bài áp