Ðỗ Xuân Hợp (1906 - 1985)
Thứ ba, 03 Tháng 11 2009 15:31

Ðỗ Xuân Hợp (1906 - 1985) là một Giáo sư, Bác sĩ, là người đầu tiên đặt nền móng cho việc xây dựng danh từ y học nói chung và thuật ngữ giải phẫu nói riêng và là người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng Testút của Viện Hàn lâm Y học Pháp. Ông được phong quân hàm Thiếu tướng, Anh hùng Lực Lượng Vũ Trang Nhân Dân; Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học - kỹ thuật.
Giáo sư Đỗ Xuân Hợp sinh ngày 8-7-1906 tại phường Hàng Đào, trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước. Năm 1929 tốt nghiệp Trường y sĩ Ðông Dương. Năm 1932, ông đỗ đầu Trường đại học Y dược Ðông Dương và được bổ nhiệm làm trợ lý giải phẫu ở Viện giải phẫu trực thuộc Trường. Năm 1942, ông và giáo sư Pierre Huard người Pháp đã công bố công trình khoa học "giải phẫu thẩm mỹ".
Hơn mười năm làm việc chăm chỉ, vừa giúp việc cho Viện trưởng vừa tham gia chữa bệnh tại Bệnh viện Phủ Doãn, ông đã hoàn thành chương trình bác sĩ y khoa. Năm 1944, Đỗ Xuân Hợp được công nhận là giảng viên trường Đại học Y khoa Hà Nội.
Sau Cách Mạng Tháng Tám thành công, Đỗ Xuân Hợp ý thức được con đường đi của mình. Bắt đầu từ việc mở các lớp huấn luyện hồng thập tự cho nữ sinh các trường trung học. Ông được cấp trên tín nhiệm cử làm Chủ tịch uỷ ban hành chính lâm thời khu phố Chợ Hôm, Hà Nội. Đầu năm 1946, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp tình nguyện tham gia quân đội được Cục Quân y đưa lên Việt Trì xây dựng bệnh viện quân y chuẩn bị cho toàn quốc kháng chiến. Trong ba năm đầu của cuộc kháng chiến (1947 - 1949) mặc dù gặp rất nhiều khó khăn, với cương vị Viện trưởng Viện Quân y liên khu X, bác sĩ Hợp làm được nhiều việc trên cương vị là người tổ chức, lãnh đạo Viện cũng như với tư cách bác sĩ quân y.
Năm 1949, Viện Hàn lâm Y học Pháp trao tặng giải Testút, giải thưởng lớn nhất ngành phẫu thuật lúc đó cho công trình khoa học "giải phẫu thẩm mỹ" mà ông viết chung với giáo sư Pierre Huard. Công trình khoa học này đã được ghi trong Bách khoa Toàn thư Y học Pháp gây được dư luận rộng rãi trong giới chuyên môn.
Đầu năm 1950 ông được điều về làm Trưởng phòng Huấn luyện của Cục Quân y vừa tham gia giảng dạy cho Trường Quân y sĩ và Trường Đại học Y khoa. Bộ giáo trình Giải phẫu bằng tiếng Việt do GS. Ðỗ Xuân Hợp biên soạn cũng là bộ giáo trình đại học đầu tiên bằng tiếng Việt ở Việt Nam, tạo cơ sở quan trọng cho sự ra đời của hệ thống thuật ngữ y học bằng tiếng Việt hiện nay.
Sau năm 1954 ông vẫn tiếp tục giữ những trọng trách trong ngành: Hiệu trưởng trường sỹ quan quân y nay là Học Viện quân y, Chủ nhiệm bộ môn Giải phẫu của trường đại học Y khoa Hà Nội.
Năm 1955, ông được Nhà nước phong quân hàm Thiếu Tướng và học hàm Giáo sư - là giáo sư đầu tiên của ngành y nước ta và là một trong mười hai giáo sư đầu tiên dưới chế độ mới.
1960-1978, ông là Giám đốc Học viện Quân Y. Ông là Phó Chủ tịch Tổng Hội Y học Việt Nam từ khi thành lập; sáng lập viên và là Chủ tịch Hội Hình thái học Việt Nam (1965-1985); sáng lập viên Hội Nhân chủng học, chuyên viên đầu ngành giải phẫu học Việt Nam.
Ông là Đại biểu Quốc hội từ khóa II đến khóa VII, Ủy viên Thường vụ Quốc hội khóa IV, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Y tế - Xã hội của Quốc hội khóa VI, Ủy viên Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa III, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội khóa IV.
Là một nhà khoa học, một người thầy thuốc, Ông đã hết lòng, hết sức đem hết khả năng và kinh nghiệm của mình để cứu chữa cho thương bệnh binh, luôn luôn thể hiện tốt lời dạy của Hồ Chủ Tịch: "Người thầy thuốc giỏi phải đồng thời như mẹ hiền". Từ năm 1934 đến năm 1985, ông đã đào tạo 15.000 cán bộ y tế trong và ngoài quân đội, là tác giả 125 công trình về Nhân trắc học và Hình thái học người Việt Nam.
Ông mất năm 1985 tại Hà Nội, Với những đóng góp của mình, ông được Nhà nước và quân đội trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập, Huân chương Quân công hạng nhất, Huân chương Quân kỳ quyết thắng, Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang...
Năm 1996 Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh cho công trình nghiên cứu Giải phẫu mô tả và nhân trắc học người Việt Nam (1950-1971).